Γεννήθηκε το 810 μ.Χ. (κατά άλλους το 820 μ.Χ.) στην Κωνσταντινούπολη από επιφανή οικογένεια, που αγωνίσθηκε για την τιμή και προσκύνηση των εικόνων.

Ο Φώτιος φανατικός όντας ο ίδιος εικονολάτρης, πολέμησε τους εικονομάχους.

Με την ίδια αποφασιστικότητα αντιμετώπισε τον μανιχαϊσμό. Ο μανιχαϊσμός δημιουργήθηκε από τον Πέρση Μάνη ή Μανιχαίο που είχε ασπασθεί τον Χριστιανισμό, αλλά μετά ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος ήταν ο μέγιστος των προφητών. Ο ηθικός κώδικας του περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, αυστηρή μονογαμία, χορτοφαγική διατροφή και πλήρη αποκήρυξη της βίας, της πορνείας, του ψέματος, της υποκρισίας, της ειδωλολατρίας και της μαγείας. Άξιο αναφοράς είναι ότι ο Άγιος Αυγουστίνος ήταν για 9 χρόνια υποστηρικτής του Μάνη.

Είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στο θέμα του filioque (φιλιόκβε) (Από τις λατινικές λέξεις ‘filius’=υιός και ‘que’= και, και σημαίνει ‘και του υιού’) και του σχίσματος του 867 μ.Χ. των δυο εκκλησιών που ακολούθησε και είναι γνωστό σαν Φώτειο σχίσμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ήταν ο πρώτος σημαντικός θεολόγος και ιεράρχης που κατηγόρησε τη Ρώμη για την εισαγωγή του filioque. Το σχίσμα του 867 ή Φώτειο σχίσμα ή μικρό σχίσμα, ήταν το πρώτο σχίσμα μεταξύ των χριστιανικών πατριαρχείων της ανατολής και της δύσης, με την σύγκρουση να επικεντρώνεται ανάμεσα στον πατριάρχη Φώτιο Α´ της Κωνσταντινούπολης (μετέπειτα Άγιος Φώτιος των ορθοδόξων) και τον πάπα Νικόλαο Α´ της Ρώμης (μετέπειτα Άγιος Νικόλαος των καθολικών).

‘Έτσι για να ξεκαθαρίσουμε, αν καταλάβαμε καλά τη διαφορά, οι μεν ορθόδοξοι διατείνονται ότι το άγιο πνεύμα εκπορεύεται από το Θεό Πατέρα (εκ του πατρός) ενώ οι καθολικού από τον Πατέρα και τον Γιό (εκ του πατρός και του υιού).

Ο Άγιος Φώτιος κοιμήθηκε οσίως το έτος 891 μ.Χ. όντας εξόριστος στην ιερά μονή των Αρμενιανών.

Τῆς σοφίας ἐκφάντωρ λαμπρὸς γενόμενος, Ὀρθοδοξίας ἐδείχθης θεοπαγῆς προμαχών, τῶν Πατέρων καλλονὴ Φώτιε μέγιστε, οὐ γὰρ αἱρέσεων δεινῶν, στηλιτεύεις τὴν ὀφρύν, Ἐώας τὸ θεῖον σέλας, τῆς Ἐκκλησίας λαμπρότης, ἣν διατηρεῖ Πάτερ ἄσειστον.